Avrupa Erişilebilirlik Yasası: AB'ye Satan Türk Siteleri İçin

Avrupa Erişilebilirlik Yasası (European Accessibility Act, kısaca EAA) bir AB direktifidir: doğrudan değil, her üye devletin kendi ulusal mevzuatına aktarmasıyla uygulanır. Avrupa Komisyonu yasanın amacını, üye devletlerdeki farklı kurallardan doğan engelleri kaldırarak erişilebilir ürün ve hizmetler için iç pazarın işleyişini iyileştirmek olarak açıklıyor 2. Bu yazı, AB'deki tüketicilere online satış yapan Türkiye merkezli siteler açısından direktifin metnine dayanarak neyin değiştiğini özetliyor.

Takvim: hangi tarih neyi ifade ediyor?

Direktifin metni tarihleri açıkça veriyor 1. Komisyon da yasanın Haziran 2025'te yürürlüğe girdiğini ve e-ticareti kapsadığını duyurdu 3.

Geçiş hükmü sitenizin kendisi için geniş bir erteleme anlamına gelmez. Hüküm, hizmeti sunarken kullanılan ürünlerle ve önceden yapılmış sözleşmelerle ilgilidir; yeni ya da yenilenen bir e-ticaret sitesinin baştan gerekliliklere göre tasarlanması gerekir. Geçişin sizin durumunuza nasıl uygulandığını hukuk danışmanınızla netleştirin.

E-ticaret kapsamda mı, siz kapsamda mısınız?

Direktif, 28 Haziran 2025'ten sonra tüketicilere sunulan hizmetler arasında elektronik haberleşme, tüketici bankacılığı, e-kitaplar, yolcu taşımacılığının web siteleri ve e-ticaret hizmetlerini sayıyor 1. E-ticaret hizmeti şöyle tanımlanıyor: web siteleri ve mobil cihaz tabanlı hizmetler üzerinden, uzaktan, elektronik yolla ve tüketicinin bireysel talebiyle, bir tüketici sözleşmesi kurmak amacıyla sunulan hizmetler 1.

Üç tanım, AB dışındaki bir işletme için belirleyicidir 1:

• Hizmet sağlayıcı: Birlik pazarında hizmet sunan ya da AB'deki tüketicilere hizmet sunmayı teklif eden gerçek veya tüzel kişi. Tanım, işletmenin nerede kurulu olduğuna değil, kime hizmet sunduğuna bakıyor.
• Tüketici: Ürünü ticari, mesleki veya zanaat faaliyeti dışındaki amaçlarla satın alan ya da hizmetten bu amaçla yararlanan gerçek kişi. Yalnız işletmelere satış yapan (B2B) siteler bu açıdan farklı değerlendirilebilir.
• Mikro işletme: 10 kişiden az çalışanı olan ve yıllık cirosu ya da yıllık bilanço toplamı 2 milyon avroyu aşmayan işletme.

Hizmet sunan mikro işletmeler, erişilebilirlik gerekliliklerinden ve bunlara uyumla ilgili yükümlülüklerden muaftır 1. Muafiyet hizmetler için geçerlidir; ürün tarafında farklı hükümler vardır.

Direktif bazı web içeriklerini de kapsam dışı bırakıyor: 28 Haziran 2025'ten önce yayımlanmış önceden kaydedilmiş zaman tabanlı medya ve ofis dosyaları, işletmenin finanse etmediği, geliştirmediği ya da kontrol etmediği üçüncü taraf içerik ve bu tarihten sonra güncellenmeyen arşiv nitelikli içerik gibi 1.

E-ticaret sitesinden somut olarak ne isteniyor?

Direktifin Ek I'i, hizmetler için genel ve hizmete özel gereklilikleri sıralıyor 1:

• Web sitesi ve mobil uygulama: Tutarlı ve yeterli biçimde algılanabilir, kullanılabilir, anlaşılabilir ve sağlam (POUR) hâle getirilmeli. Bu dört ilke WCAG'in de temelidir 5.
• Ürünlerin erişilebilirlik bilgisi: Satılan ürün ve hizmetlerin erişilebilirliğine ilişkin bilgi, sorumlu ekonomik işletmeci tarafından sağlanıyorsa sitede sunulmalı.
• Kimlik doğrulama, güvenlik ve ödeme: Bu işlevler hizmetin parçası olarak sunulduğunda erişilebilir olmalı; kimlik doğrulama yöntemleri, elektronik imza ve ödeme hizmetleri POUR ilkelerine uymalı.
• Destek hizmetleri: Varsa yardım masası ve çağrı merkezi gibi kanallar, hizmetin erişilebilirliği ve yardımcı teknolojilerle uyumu hakkında erişilebilir yollarla bilgi vermeli.

Ek V ise bir bilgilendirme yükümlülüğü getiriyor: hizmet sağlayıcı, hizmetin erişilebilirlik gerekliliklerini nasıl karşıladığını genel hüküm ve koşullarda ya da eşdeğer bir belgede açıklamalı; bu açıklama hizmetin erişilebilir formatta genel tanımını ve gerekliliklerin nasıl karşılandığını içermeli 1. Madde 13'e göre bu bilgi yazılı ve sözlü olarak, engelli kişilerin erişebileceği biçimde kamuya açık olmalı ve hizmet sürdükçe saklanmalı.

Uyum nasıl gösterilir: EN 301 549 ve WCAG ilişkisi

Direktif, atfı AB Resmî Gazetesi'nde yayımlanan uyumlaştırılmış standartlara uyan hizmetlerin, bu standartların kapsadığı ölçüde gerekliliklere uygun sayılacağını söylüyor (uygunluk karinesi) 1. Web siteleri için ilgili Avrupa standardı EN 301 549'dur.

Burada güncel bir gelişme var. AccessibleEU'nun 7 Eylül 2026 tarihli duyurusuna göre EN 301 549'un 4.1.1 sürümü yayımlandı; bu sürüm web siteleri, yazılımlar ve dijital belgeler için WCAG 2.1 yerine WCAG 2.2'yi esas alıyor ve gerekliliklerini doğrudan EAA'ya bağlayan yeni bir ek içeriyor 4. Aynı duyuruya göre Komisyon yeni sürüme Resmî Gazete'de resmi atıf yapana kadar geçerli referans, WCAG 2.1 AA'ya dayanan EN 301 549 3.2.1 (2021) sürümü olmaya devam ediyor; atıf yapıldığında 4.1.1 sürümüne uyum hem EAA hem Web Erişilebilirliği Direktifi için uygunluk karinesi sağlayacak 4.

WCAG 2.2, WCAG 2.1 ile geriye dönük uyumludur; 2.2'ye uyan sayfalar en az 2.1'e uyan sayfalar kadar erişilebilirdir 5. Bu nedenle bugün yapılacak bir çalışmada WCAG 2.2 AA'yı hedeflemek, hem mevcut referansı hem de gelecek sürümü karşılamaya yönelik tutarlı bir yaklaşımdır. WCAG düzeyleri ve en sık hatalar için web erişilebilirliği ve WCAG yazısına bakabilirsiniz.

Orantısız yük, denetim ve cezalar

Orantısız yük ve temel değişiklik. Gereklilikler, hizmetin temel niteliğini değiştirecek önemli bir değişiklik gerektirmedikleri ve işletmeye orantısız bir yük getirmedikleri ölçüde uygulanır. Bu istisnaya dayanan işletme değerlendirmesini Ek VI'daki ölçütlere göre yapmalı, belgelemeli ve sonuçları hizmetin son sunulmasından itibaren beş yıl saklamalı; yetkili makam isterse bir kopyasını vermelidir 1. Bu, "bizim için zor" demekle kullanılabilecek bir kaçış yolu değil, belgelenmesi gereken bir değerlendirmedir.

Denetim. Üye devletler, hizmetlerin uyumunu kontrol etmek, şikâyetleri takip etmek ve düzeltici adımların atıldığını doğrulamak için usuller kurmak ve sorumlu makamları belirlemek zorunda 1. Uyumsuzluk hâlinde hizmet sağlayıcı düzeltici önlemleri almalı ve hizmetin sunulduğu üye devletlerin yetkili makamlarını derhâl bilgilendirmelidir.

Cezalar. Direktif bir ceza tutarı belirlemiyor. Madde 30'a göre cezaları üye devletler belirliyor; cezalar etkili, orantılı ve caydırıcı olmalı, düzeltici eylemle birlikte uygulanmalı ve uyumsuzluğun ciddiyeti, ilgili ürün veya hizmet sayısı ile etkilenen kişi sayısı dikkate alınmalı 1. Bu yüzden tutar ve usul ülkeden ülkeye değişir. Satış yaptığınız her pazar için ulusal düzenlemeyi ayrıca incelemeniz gerekir.

AB'ye satan bir site için adım adım yol haritası

1. Kapsamı belirleyin. AB'deki tüketicilere satış yapıyor ya da satış teklif ediyor musunuz? Hangi ülkelere gönderim yapıyorsunuz? B2B ve B2C kanallarınızı ayırın.
2. Muafiyeti değerlendirin. Çalışan sayınızı ve ciro ya da bilanço toplamınızı mikro işletme tanımıyla karşılaştırın; sonucu mali ve hukuk danışmanınızla doğrulayın.
3. Hedef standardı yazın. Teknik hedef olarak WCAG 2.2 AA'yı belirleyin ve tedarikçi sözleşmelerine, tasarım brief'ine ve teslim kriterlerine ekleyin.
4. Mevcut durumu ölçün. Ana sayfa, kategori, ürün detayı, sepet, üyelik ve ödeme akışını otomatik araç, klavye ve ekran okuyucu testleriyle değerlendirin.
5. Ödeme ve kimlik doğrulamayı ayrıca test edin. Üçüncü taraf ödeme sayfaları ve doğrulama adımları da hizmetin parçasıdır; sağlayıcınızdan erişilebilirlik bilgisi isteyin.
6. Ürün erişilebilirlik bilgisini planlayın. Üreticiden gelen erişilebilirlik bilgisini ürün sayfalarında gösterecek bir alan ve iş akışı kurun.
7. Bilgilendirme metnini hazırlayın. Ek V'e uygun açıklamayı genel hüküm ve koşullara ya da eşdeğer bir sayfaya ekleyin; metnin kendisinin de erişilebilir olmasına dikkat edin.
8. Orantısız yük değerlendirmesini belgeleyin. Bu istisnaya dayanacaksanız değerlendirmeyi Ek VI ölçütlerine göre yazılı yapın ve saklayın.
9. Süreci kalıcı hâle getirin. Madde 13, uyumun sürmesi için usuller ister; yeni özellik, kampanya sayfası ve içerik girişinde aynı kontrolleri tekrarlayın.

AB pazarına satış yapan siteler için erişilebilirlik değerlendirmesi ve düzeltme planı erişilebilirlik hizmeti kapsamındadır. Birden çok AB diline satış yapıyorsanız çok dilli web sitesi planlamasını da aynı çalışmaya dahil etmek tekrar işi azaltır. Türkiye tarafındaki yasal sayfalar için e-ticaret sitesi yasal zorunlulukları yazısına bakabilirsiniz.